زيرا كم است روزى كه از حادثه‌اى نو كه بايد در آن حق خدا را ادا كرد خالى باشد . از اين رو بايد با نفس خود شرط كند كه بر اين امور استقامت ورزد و در برابر اجراى حق فرمانبردار و تسليم باشد و آن را از عواقب سستى و اهمال بترساند و مانند بنده‌اى متمرد و فرارى به او پند و اندرز دهد چه نفس بر حسب طبع از طاعت سرپيچى مىكند و از بندگى سر باز مىزند ليكن وعظ و اندرز در او مؤثر است . خداوند فرموده است : وَ ذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرى تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ « 1 » . بنابراين شرطها و تذكرات مذكور و آنچه به منزلهء آنهاست نخستين مقام مرابطهء با نفس و عبارت از محاسبهء پيش از عمل است . محاسبه گاهى به منظور ترسانيدن و پرهيز دادن پيش از عمل صورت مىگيرد . خداوند فرموده است : وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما فِي أَنْفُسِكُمْ فَاحْذَرُوهُ « 2 » ؛ و گاهى براى آينده است و هر نظرى كه بر كميت و مقدار به منظور شناخت زياده و نقصان مبتنى باشد آن را محاسبه مىگويند . پس در آنچه ميان بنده و پروردگار در طول روز مىگذرد بينديش تا زياده و نقصان را در اين محاسبه بدانى . خداوند فرموده است : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا « 3 » ؛ و نيز : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا « 4 » ؛ و نيز : وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ وَ نَعْلَمُ ما تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ « 5 » ، خداوند انيها را بر سبيل هشدار و پرهيز فرموده است تا در آينده از آنها دورى كنند . عبادة بن صامت روايت كرده است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در پاسخ مردى كه از آن حضرت خواست او را توصيه و موعظه كند فرمود : « هرگاه ارادهء كارى كنى عاقبت آن را بينديش اگر درست است اجرا كن و اگر گمراهى است از آن باز ايست « 6 » » . يكى از حكيمان گفته است : اگر مىخواهى خردت بر هواى نفست غالب باشد شهوت را برآورده مكن مگر آنگاه كه در عاقبت آن انديشيده باشى ، چه درنگ پشيمانى در دل بيشتر

--> ( 1 ) ذاريات / 55 : و پيوسته تذكر كرده چه تذكر براى مؤمنان سودمند است . ( 2 ) بقره / 235 : و بدانيد خداوند آنچه را در دل دارد مىداند ، از نافرمانى او بپرهيزيد . ( 3 ) نساء / 94 : اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد هنگامى در راه خدا گام برمىداريد ( به سفرى براى جهاد مىرويد ) تحقيق كنيد . ( 4 ) حجرات / 6 : اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد اگر شخص فاسقى خبرى براى شما بياورد درباره آن تحقيق كنيد . ( 5 ) ق / 16 : ( انسان ) هيچ سخنى را بر زبان نمىآورد جز اين كه نزد آن فرشته‌اى مراقب و آماده براى انجام دادن مأموريت است . ( 6 ) الزهد ابن مبارك از ابى جعفر بن مسور هاشمى به طور مرسل به سند ضعيف ، الجامع الصغير .